Black Orchid

Apostazja (2006-07-08)

1. Pojęcie i zjawisko apostazji

Apostazja - odstępstwo od wiary, zasad lub przekonań, z greckiego apostasia - "odstapienie, odejście, bunt" (e-Słownik Wyrazów Obcych PWN). W "Biblii" apostasia jest używana w Starym (Jer 2,19) i Nowym Testamencie (Dz 21, 21) na oznaczenie odpadnięcia od wiary i odejścia ze wspólnoty wiernych. Kościół katolicki apostazję nazywa "formalnym aktem odstąpienia". Najsłynniejszym apostatą był chyba Julian Apostata, cesarz rzymski (332-363 r.), który cofnął cesarskie poparcie dla chrześcijaństwa i próbował przywrócić kult bóstw pogańskich.

W rozumieniu prawno-kanonicznym apostazja polega na publicznym, całkowitym odrzuceniu przez ochrzczonego wiary chrześcijańskiej. Apostazja ma charakter oficjalny i prawny, natomiast dechrystianizacja ma wymiar raczej duchowy. Dla osób wierzących, iż podczas chrztu nastąpiło wydarzenie o charakterze metafizycznym dechrystianizacja polega na podjęciu działań zmierzających do zniwelowania duchowych skutków chrztu.

Temat apostazji jest w Kościele katolickim nadal traktowany jako temat tabu, tak samo jak problem księży porzucających swoje święcenia, bogactwo kleru, czy ostatnie skandale pedofilskie. Instytucja, która teoretycznie najlepiej orientuje się w temacie apostazji, jest bardzo niechętna udzielaniu jakichkolwiek informacji. Do niedawna nie istniał żaden oficjalny dokument poruszający współcześnie kwestię apostazji, tak więc osoby szukające wiarygodnych informacji na ten temat napotykały się na szereg trudności. Dopiero w marcu 2006 roku Papieska Rada ds. Tekstów Prawnych wydała oświadczenie, w którym przedstawiła ogólne zasady apostazji. PRTP została do tej wypowiedzi niejako zmuszona sytuacją katolików w Niemczech, gdzie z powodu płaconego podatku na rzecz Kościoła przez osoby wierzące (10 % podatku dochodowego) wiele osób deklarowało oficjalne wystąpienie z Kościoła unikając w ten sposób wydatków.

W Polsce najwięcej informacji na temat apostazji można znaleźć w internecie na dwóch serwisach poświęconych tej tematyce: www.apostazja.info Roberta Prochowicza oraz www.apostazja.pl Jarosława Milewczyka. Oba serwisy zawierają szczegółowe wskazówki na temat całej procedury apostazji oraz liczne świadectwa osób, które akt apostazji mają już za sobą. Wyłania się z nich obraz fatalnej znajomości prawa kanonicznego wśród polskich księży, którzy w większości nie znają procedury apostazji. Zgodnie z informacjami udzielanymi przez Milewczyka, witrynę www.apostazja.pl odwiedza dziennie od kilkudziesięciu do stu osób a ich liczba stale rośnie, natomiast wzór aktu apostazji tylko w pierwszych dwóch tygodniach czerwca ścięgnęło już ok. 1,9 tys. osób.

Według informacji udzielanych przez poznańską Kurię Metropolitarną rocznie wpływa do diecezji około 80 dokumentów apostazji. Jednak zebranie dokładnych danych na ten temat jest bardzo trudne, gdyż wiele kurii nie prowadzi szczegółowych statystyk a przypadki apostazji odnotowywane są jedynie w księgach chrztu w poszczególnych parafiach. Szacuje się, że w Polsce odnotowuje się około 100 przypadków apostazji rocznie na diecezję. Jeśli wziąć pod uwagę dużą trudność z dotarciem do informacji na temat apostazji oraz częstą obawę przed represjami ze strony rodziny i otoczenia, nie dziwi fakt, że Kościół katolicki szczyci się w Polsce liczbą wierzących szacowaną na około 95% społeczeństwa.

2. Podstawy teoretyczne

2.1. Prawo konstytucyjne

"1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. (...)
6. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.
7. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania".
(Konstytucja RP, art. 53).

2.2. Prawo kanoniczne

Zgodnie ze stanowiskiem Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych wydanym 13 marca 2006 r. i podpisanym przez kardynała Juliana Herranza przewodniczącego PRTP, apostazję można dokonać poprzez spełnienie trzech warunków:

a) wewnętrzną decyzję odstąpienia od Kościoła katolickiego;
b) wykonanie i zewnętrzną manifestację tej decyzji;
c) przyjęcie do wiadomości tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną.

Nie jest zatem apostazją odstąpienie od niektórych tylko dogmatów wiary - w tym przypadku mamy do czynienia z herezją, bądź schizmą. Apostazja zakłada całkowite zerwanie z wiarą katolicką.

"Treścią aktu woli powinno być zerwanie tych więzi wspólnoty - wiary, sakramentów, władzy pasterskiej - które pozwalają wiernym otrzymywać życie łaski w Kościele. Oznacza to, że taki akt formalny odstąpienia nie ma wyłącznie charakteru prawno-administracyjnego (wypisanie się z Kościoła w sensie metrykalnym, z idącymi za tym konsekwencjami cywilnoprawnymi), lecz staje się prawdziwym oddzieleniem od konstytutywnych elementów życia Kościoła: zakłada więc akt apostazji, herezji lub schizmy".

"Wymaga się poza tym, aby akt został ujawniony przez zainteresowanego w formie pisemnej kompetentnej władzy Kościoła katolickiego: własnemu ordynariuszowi lub proboszczowi, który jedynie jest kompetentny by stwierdzić, czy zaistniał akt woli (...)".

"Kompetentna władza kościelna winna zadbać, aby w księdze ochrzczonych została umieszczona adnotacja wyraźnie mówiąca o zaistnieniu «defectio ab Ecclesia catholica actu formali»".

Akt apostazji zakłada zatem odłączenie się od Kościoła w sensie formalno-prawnym oraz tzw. oddzielenie się od konstytutywnych elementów życia Kościoła. Natomiast zgodnie z nauczaniem Kościoła ciągle pozostajemy w "trwałej sakramentalnej więzi przynależności do Ciała Chrystusa, którym jest Kościół".

"Pozostaje jednakowoż jasnym, że sakramentalna więź przynależności do Ciała Chrystusa, którym jest Kościół, zważywszy charakter sakramentalny chrztu, jest trwałą więzią ontologiczną i nie zostaje umniejszona z powodu jakiegokolwiek aktu lub faktu odstąpienia".

Również biskup Pieronek wypowiada się w podobnym tonie: "Wypisanie się z Kościoła nie oznacza jednak unieważnienia chrztu. - On nigdy nie przestaje być ważny, bo Kościół nikogo nie odrzuca. To apostaci odrzucają Kościół".

Prof. dr hab. Jacek Salij, kierownik Katedry Teologii Dogmatycznej UKSW: "Nieusuwalne znamię chrztu oznacza, że Boże wezwanie do życia wiecznego, jakie otrzymujemy w sakramencie chrztu, nigdy, aż do dnia Sądu Bożego, nie będzie odwołane. Choćby człowiek dopuścił się strasznych grzechów, choćby dokonał formalnego aktu wystąpienia z Kościoła (apostazji), choćby utracił wiarę w Boga - pozostaje kimś ochrzczonym, tzn. wezwanym do życia wiecznego. Wśród świętych Kościoła jest bł. Antoni Neyrot, katolicki kapłan, dominikanin, który przeszedł na islam, ale gorzko pożałował apostazji i wrócił do Chrystusa. Powrót do wiary przypieczętował śmiercią męczeńską. Rzecz jasna, nie był już drugi raz chrzczony - raz przyjęty chrzest jest ważny do końca życia".

Apostazja musi być dokonana przez osobę pełnoletnią, mającą pełną zdolność do czynności prawnych. Nieważność aktu apostazji występuje w tych wszystkich przypadkach, w których prawo cywilne przewiduje sankcję nieważności złożonego oświadczenia woli tj. działania pod wpływem groźby, błedu, podstępu. Nieważność ta występuje jednak nie ex lege, lecz musi być stwierdzona przez sąd.

3. Procedura

3.1. Jak wygląda?

Zgodnie z informacją zawartą w piśmie kanclerza Kurii Metropolitarnej w Warszawie - ks. Grzegorza Kalwarczyka - procedura apostazji wygląda następująco:

"Aktu formalnego wystąpienia ze wspólnoty Kościoła rzymskokatolickiego dokonuje się w parafii miejsca zamieszkania. Występujący z Kościoła swoją wolę wyraża na piśmie wobec miejscowego proboszcza przy dwóch świadkach; najlepiej jeśli są to rodzice lub rodzice chrzestni. Ksiądz proboszcz, mając tak sporządzone oświadczenie, powiadamia parafię miejsca chrztu osoby występującej z Kościoła i prosi tamtejszego Księdza proboszcza o dokonanie wpisu do aktu chrztu".

Procedura nie wygląda zatem na skomplikowaną - należy udać się do parafii miejsca zamieszkania wraz z dwoma świadkami i na ręce proboszcza złożyć pisemne oświadczenie o wystąpieniu z Krk. Zdarzają się również przypadki znacznego skrócenia procedury, jeśli udamy się bezpośrednio do parafii, gdzie odbył się chrzest a ksiądz nie będzie wymagał obecności świadków. Po wszystkim ksiądz ma obowiązek wpisać adnotację do księgi chrztu i przesłać nam dokument stwierdzający wystąpienie z Krk oraz dokonanie zmian w księdze chrztu. Cała procedura trwa przeciętnie około tygodnia.

3.2. Co zrobić, jeśli ksiądz odmówi?

Zdarzają się oczywiście przypadki, gdy na hasło "apostazja" proboszcz skupi całą swoją energię na odwiedzeniu nas od tego pomysłu, czego efektem może być wiele rozmów "uświadamiających" i "nawracających". Uważam, że w takim przypadku najlepiej nie wdawać się w dyskusję, która może tylko pogorszyć sprawę, lecz spokojnie przeczekać i utwierdzać naszego rozmówcę w przekonaniu, że nasza decyzja jest nieodwołalna.

Czasami jednak może się zdarzyć sytuacja, że ksiądz wprost odmówi podjęcia działań zmierzających do załatwienia naszej sprawy. Apostazja jest wyrazem naszej wolnej woli do wyznawania, bądź niewyznawania religii, zatem przyjęcie naszego oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła nie jest czynnością uznaniową zależną od chęci księdza, ale jego obowiązkiem. W przypadku kategorycznej odmowy najlepiej napisać odwołanie do bezpośredniego przełożonego naszego proboszcza i opisać w nim całą sprawę. W ostateczności możemy złożyć doniesienie do prokuratury o podejrzeniu popełnienia czynu wyczerpującego znamiona czynu zabronionego tj. przestępstwa z art. 194 KK (przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania). Prokuratura ma obowiązek takie zawiadomienie przyjąć.

Inną kwestią jest przypadek, gdy wprawdzie nie ma wyraźnej odmowy ze strony księdza, lecz nie podejmuje on żadnych działań by załatwić naszą sprawę. Administracja kościelna również podlega prawu polskiemu i obowiązują ją wszystkie terminy na załatwianie poszczególnych spraw zawarte w Kodeksie Postępowania Administracyjnego tj. niezwłocznie (jeśli wystarczą dowody przedstawione przez stronę), w ciągu jednego miesiąca (jeśli sprawa wymaga postępowania wyjaśniającego) oraz w ciągu dwóch miesięcy ( jeśli sprawa jest szczególnie skomplikowana). W razie przedłużajacej się bezczynności władz kościelnych warto postąpić tak jak w przypadku kategorycznej odmowy, a więc odwołać się do zwierzchnika naszego proboszcza a gdy i to nie pomoże - udać się na prokuraturę.

3.3. Rady praktyczne

- Wszelkie pisma skierowane do parafii należy wysyłać listem poleconym, najlepiej z potwierdzeniem odbioru;
- Jeśli pismo dostarczamy osobiście, żądajmy na kopii potwierdzenia przyjęcia z pieczęcią i podpisem przyjmującego, najlepiej też poprosić o parafowanie każdej ze stron;
- Ksero dostarczonego dokumentu należy przesłać do parafii chrztu (jeśli oczywiście parafia zamieszkania i chrztu są różne);
- Idąc do parafii najlepiej zabrać kogoś wiarygodnego ze sobą, kto - jeśli ksiądz wyrzuci nas za drzwi - będzie mógł pełnić rolę świadka.

4. Konsekwencje

4.1. Ekskomunika

Jak pisze kanclerz Kurii Metropolitarnej w Warszawie ks. Grzegorz Kalwarczyk: "Przez formalny akt wystąpienia osoba ta pozbawia się wszystkich praw i przywilejów w Kościele rzymskokatolickim. Nie może przyjmować sakramentów świętych, pełnić funkcji chrzestnego, świadka itp. Pozbawia się również prawa do pogrzebu katolickiego".

Nie można wziąć ślubu kościelnego zarówno w Kościele katolickim jak i innych kościołach chrześcijańskich.

Zgodnie z Kan. 1364 Kodeksu Prawa Kanonicznego: "Odstępca od wiary, heretyk lub schizmatyk podlega ekskomunice wiążacej mocą samego prawa (...)".

"Mocą samego prawa" oznacza, że przez fakt apostazji apostata staje się osobą ekskomunikowaną i żadna władza kościelna nie musi już tego potwierdzać.

4.2. Ostracyzm

Społeczne konsekwencje apostazji to możliwy ostracyzm, sankcje ze strony otoczenia i rodziny, jeśli są oni katolikami.

Powrót na łono Krk jest oczywiście możliwy, ale każdorazowo decyzuje o tym Stolica Apostolska. Proces ten może trwać nawet latami. Decyzja powinna być zatem poważnie przemyślana.

Black Orchid

Załączniki:
Wzór rezygnacji z członkostwa w Kościele rzymsko-katolickim (*.doc)
Wzór oświadczenia woli aktu apostazji (*.doc)
Potwierdzenie apostazji wydane przez parafie - przykład 1 (*.jpg)
Potwierdzenie apostazji wydane przez parafie - przykład 2 (*.jpg)
Potwierdzenie apostazji wydane przez parafie - przykład 3 (*.jpg)
Potwierdzenie apostazji wydane przez parafie - przykład 4 (*.jpg)

Źródła:
1. www.apostazja.info
2. www.apostazja.pl
3. Kodeks Prawa Kanonicznego
4. Oświadczenie Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych z dnia 13 marca 2006 r. nt. apostazji
5. Monika Stelmach, Historia Zbigniewa Kaczmarka, "Gazeta Wyborcza", 26.06.2006
6. Waldemar Maszewski, Sami wyrzekają się Kościoła, "Nasz Dziennik", 22.06.2006
7. Dariusz Bruncz, Ekskomunika za brak solidarności z Kościołem?, Ekumeniczna Agencja Informacyjna, 15.06.2006
8. Michał Stangret, Polacy wypisują się z Kościoła, "Metro", 14.06.2006
9. Michał Stangret, Gdzie kościoły są pełne, "Metro", 22.05.2006
10. Michał Stangret, W kościołach co roku 400 tys. ludzi mniej, "Metro", 3.02.2006
11. Bartosz T. Wieliński, Dlaczego Niemcy i Austriacy opuszczają Kościół, "Gazeta Wyborcza", 7.06.2006
12. Krzysztof Wołodźko, Wystąpić z Kościoła, "Trybuna", 2006
13. Tomasz Zając, Życie bez Boga, www.o2.pl, 1.06.2006
14. Jan Wyganowski, Z Kościoła tak łatwo nie wystąpisz, "Tygodnik Przegląd", 15.05.2006
15. Błażej Tobolski, Chrześcijaninem być albo nie być, "Przewodnik Katolicki", 2006
16. Przemysław Szubartowicz, Jak porzucić Kościół, "Tygodnik Przegląd", 2006
17. www.opoka.org.pl
18. www.racjonalista.pl

Główna/FAQ/Filozofia/Czytelnia/Nietzsche/O nas/Varia/Scena/Sztuka/Forum/Katalog/Okultyzm